Health Articles

ภาวะขาดน้ำ ที่พบบ่อยในผู้สูงอายุ


กลับหน้าหลักบทความ

ผู้สูงอายุมักดื่มน้ำน้อย เคยชินกับทำงานหนักเหงื่อท่วมตัว ท้องผูกแล้วกินยาถ่าย หรือรับประทานยาขับปัสสาวะเพราะรักษาความดัน ล้วนมีความเสี่ยงสูงที่ทำให้ร่างกายจะขาดน้ำและเกลือแร่ได้ ทำให้ร่างกายควบคุมอุณหภูมิไม่ได้ สูญเสียการทำงานของอวัยวะต่าง ๆ และอาจมีอาการช็อกถึงตายได้ ทั้งนี้เป็นเพราะธรรมชาติของร่างกายเมื่ออายุมากขึ้นจะเก็บสะสมน้ำในร่างกายได้น้อยลงอันเนื่องจากกล้ามลีบเล็กลงร่วมกับการทำงานของไตจะลดลง จึงทำให้เก็บปริมาณน้ำในร่างกายได้ลดน้อยลงถึงขีดอันตรายได้เร็วกว่า จึงเกิดภาวะขาดน้ำที่มีอาการรุนแรงกว่ากลุ่มอายุน้อยกว่า ภาวะขาดน้ำพบได้มากถึง 1 ใน 3 ของผู้สูงอายุที่ช่วยตัวเองไม่ได้และมีมากถึงครึ่งหนึ่งของจำนวนผู้สูงอายุที่เจ็บป่วยต้องนำส่งไปรักษาที่โรงพยาบาลจะตรวจพบมีอาการขาดน้ำขั้นรุนแรง

                  สาเหตุที่พบส่วนใหญ่ในวัยสูงอายุ ได้แก่ ดื่มน้ำน้อยหรือบริโภคอาหารที่มีส่วนประกอบของน้ำน้อยเพราะไม่รู้สึกหิวน้ำเหมือนกับคนหนุ่มสาว มักพบภาวะขดน้ำในช่วงออกกำลังกายนอกบ้านหรือทำงานกลางแดดและสูญเสียเหงื่อจำนวนมาก หรืออาศัยอยู่ในพื้นที่ที่มีอากาศร้อนหรือร้อนอบอ้าว หรือเจ็บป่วยฉับพลันจากอาเจียนหรือท้องร่วงรุนแรง  มีไข้สูง รับประทานยาขับปัสสาวะเพราะเป็นโรคความดันโลหิตสูง เราอาจสังเกตอาการของภาวะขาดน้ำในผู้สูงอายุได้ อย่างเช่น มีอาการหิวน้ำ ปากแห้ง  น้ำลายเหนียว ปัสสาวะลดลงและมีสีเข้มขึ้น ท้องผูก หากเป็นมากขั้นรุนแรง  จะไม่มีเรี่ยวแรง ง่วงนอนตลอด เบ้าตาลึก ตัวเย็นหรือมีไข้สูง สับสน มึนงง  ซึมลง ไม่ปัสสาวะ อาจมีอาการชักหรือช็อกจากการขาดน้ำจนหมดสติได้ ถ้าดึงผิวหนังหลังมือระหว่างนิ้วโป้งและนิ้วชี้ยกขึ้นแล้วปล่อยจะกลับคืนได้ช้ามาก ตรวจดูชีพจรเต้นเร็วและเบา หายใจเร็ว ความดันโลหิตต่ำและอาจมีอาการหัวใจวายได้

ในคนปกติที่มีภาวะขาดน้ำ  ร่างกายจะส่งสัญญาณหิวน้ำให้เราดื่มน้ำ  แต่ถ้าหากมีภาวะอื่น ๆ  ร่วมด้วย เช่น อาเจียนหรือท้องเสีย  ถ่ายเหลว  อาจทำให้การกระตุ้นจากร่างกายไม่เป็นผล หรือมีอาการมึนงง สับสน ไม่มีเรี่ยวแรงพอจะเดินไปดื่มน้ำเพื่อป้องกันตัวเองไม่ให้ขาดน้ำได้ หากมีอาการดังกล่าวต้องรีบนำส่งโรงพยาบาลทันที กรณีที่พบเห็นผู้สูงอายุมีอาการข้างต้น แต่ยังมีสติอยู่  แนะนำให้ดื่มน้ำเปล่าอุณหภูมิปกติ  หรือจิบบ่อย ๆ  หรืออาจใช้น้ำเกลือแร่ก็ได้ และให้หยุดยาขับปัสสาวะเสียก่อน กรณีที่หมดสติ ให้หลีกเลี่ยงการให้ดื่มน้ำหรือพยายามให้ดื่มน้ำเพราะอาจเกิดสำลักน้ำและเกิดภาวะปอดติดเชื้อได้  ถ้ามีไข้สูงให้ใช้ผ้าชุบน้ำเช็ดตัว  และรีบนำส่งโรงพยาบาลทันทีเพื่อให้น้ำเกลือทางหลอดเลือดดำ

วิธีป้องกันมิให้เกิดภาวะขาดน้ำในผู้สูงอายุ ควรเตือนให้ผู้สูงอายุดื่มน้ำแม้ไม่มีอาการหิวน้ำก็ตาม บางรายที่มีอาการปัสสาวะเล็ด เลยกลัวว่าตนเองต้องตื่นกลางดึกมาปัสสาวะจะเป็นการรบกวนคนอื่น หรือกลัวขายหน้าปัสสาวะลาดได้ถ้าไปห้องส้วมไม่ทัน ควรให้ดื่มน้ำให้เพียงพอช่วงเวลากลางวันแล้วให้ปัสสาวะก่อนเข้านอนก็จะช่วยลดความเครียดในประเด็นนี้ได้ แนะนำให้หลีกเลี่ยงไปทำสวนกลางแดดหรืออากาศร้อนจัด ชั่งน้ำหนักตัวทุกวันถ้าขึ้นลงมากกว่า 1 กิโลกรัมอาจเกิดจากรับประทานน้ำไม่เพียงพอในแต่ละวัน ถ้าหากออกกำลังกายหรือทำงานกลางแดดเป็นเวลานาน หรืออยู่ในสภาพแวดล้อมที่อากาศร้อนกว่าปกติ  ให้ดื่มน้ำสักครึ่งถึงหนึ่งแก้วก่อนออกกำลังกายหรือออกไปทำงาน  15-30  นาที  และจิบน้ำทุก ๆ  10-15  นาที  เพื่อให้แน่ใจว่าร่างกายได้รับน้ำเพียงพอ  หรือจิบน้ำเกลือแร่ที่ซื้อได้ตามร้านขายยาทั่วไป  แนะนำให้จิบน้ำบ่อย ๆ โดยไม่ต้องรอให้มีอาการหิวน้ำก่อน ทั้งนี้ให้สังเกตดูสีของปัสสาวะไม่ให้มีสีเข้มเกินไปนัก  และควรดื่มน้ำเปล่าเป็นหลัก  การใช้น้ำเกลือแร่กรณีที่ออกกำลังกายหรือเสียเหงื่อออกมากเท่านั้น

เวลาไปต่างประเทศที่มีอากาศหนาว แห้ง เหงื่อออกและระเหยไปอย่างรวดเร็วโดยไม่ทันสังเกต แต่ให้สังเกตสีของน้ำปัสสาวะจะเข้ม เพราะร่างกายจะสูญเสียน้ำจากเหงื่อออก หากมีอาเจียนหรือท้องเสียมักมีการสูญเสียน้ำจำนวนมากขึ้น  ต้องจิบน้ำให้บ่อยมากขึ้น  หรืออาจเพิ่มการบริโภคน้ำซุบ  แกงจืด  ต้มหรือตุ๋นเนื้อสัตว์  และลดการกินอาหารประเภทปิ้ง  ย่าง หรือทอด

                  การดูแลตัวเองของผู้สูงอายุมีความสำคัญมากและหาวิธีป้องกันตนเองก่อนที่จะเกิดอาการอันไม่พึงประสงค์เหล่านั้นได้ การให้ข้อมูลความรู้แก่ผู้สูงอายุโดยตรงเกี่ยวกับอาการที่สังเกตเห็น ความรุนแรงและผลกระทบจากภาวะขาดน้ำ  สามารถลดโอกาสการเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการขาดน้ำได้

 

ขอบคุณข้อมูลจาก:  ศาสตราจารย์ นายแพทย์สมเกียรติ วัฒนศิริชัยกุล